logo

Meer informatie speerpunt risicocommunicatie

In het speerpunt Risicocommunicatie onderzoekt het RIVM hoe mensen omgaan met risico’s aangaande gezondheid, veiligheid en zorg en wat er nodig is om weloverwogen oordelen en geïnformeerde keuzes te maken. Zo draagt het RIVM er aan bij dat de Nederlandse bevolking gezond oud kan worden en kan leven in een gezonde, duurzame en veilige omgeving.

Daniëlle Timmermans, Chief Schience Officer Risicocommunicatie

Chief Science Officer: Prof. dr. Daniëlle Timmermans

Visie

Het speerpunt  moet meer inzicht geven in hoe mensen omgaan met risico's. Met deze kennis krijgt het RIVM betere informatie en kan het communicatie strategieën ontwikkelen, om burgers en beleidsmakers in staat te stellen beter geïnformeerde en weloverwogen keuzes te maken.

Maatschappelijke relevantie

Risicocommunicatie in een moderne, democratische samenleving

Risicocommunicatie richt zich op het communiceren van enerzijds  de voordelen voor gezondheid en  anderzijds de veiligheid en eventuele risico’s van industriële technologieën, van milieufactoren en natuurlijke hazards, van ziektes en menselijke activiteit. Het adequaat informeren van burgers over risico's (en voordelen) van mogelijke gevaren voor de gezondheid is belangrijk in de moderne, democratische samenleving. Burgers hebben het recht om mee te beslissen over beleid dat hun leven beïnvloedt. Daarvoor is het nodig dat het publiek wordt voorzien van informatie om hen te helpen een evenwichtige mening te vormen en om weloverwogen keuzes te maken over hun gezondheid en veiligheid.

Risicocommunicatie en Risk Governance

Risicocommunicatie is onderdeel van een bredere benadering van Risk Governance. Dat gaat over hoe een samenleving omgaat met risico’s voor gezondheid en veiligheid en het identificeren, evalueren, beheren en communiceren risico’s op een participatieve en duurzame manier. Effectieve communicatie over risico’s heeft tot doel het publiek te informeren over risico’s en hen in staat te stellen de voordelen tegen de risico's af te wegen, in overeenstemming met hun waarden. Effectieve risicocommunicatie zorgt ervoor dat verschillen in perspectief worden overbrugd en faciliteert een vruchtbare uitwisseling van informatie tussen deskundigen en leken, tussen beleidsmakers en het publiek en tussen artsen en patiënten. Effectieve risicocommunicatie kan leiden tot een beter begrip van wetenschap door burgers en een beter begrip door wetenschappers van de waarden en percepties van burgers. Het kan uiteindelijk bijdragen aan duurzaam beleid, dat wordt ondersteund door het publiek. Moderne technologie, zoals sociale media, kan dit proces vergemakkelijken. Onderzoek op dit thema moet tevens bijdragen aan de rol van het RIVM als een betrouwbare risicocommunicator.

Omschrijving en doel

Effectief en zorgvuldig communiceren over onzekere milieurisico's

Wetenschappelijk onderzoek levert gegevens over mogelijke risico’s veroorzaakt door invloed van.het milieu, of van nieuwe technologieën die de volksgezondheid en de duurzaamheid van onze leefomgeving bedreigen. Veel technologieën hebben belangrijke voordelen, zoals mobiele communicatie, producten met nanotechnologie, en verbeterde diagnose met behulp van MRI, maar er kunnen ook risico’s aan kleven. De wetenschappelijke definitie van risico is  de kans op een ramp in relatie tot  de waarschijnlijkheid en grootte van schade. Echter, voor leken heeft risico een andere betekenis  in hun dagelijks leven. Veel problemen in de communicatie over risico's vloeien voort uit de verschillende perspectieven op risico’s van deskundigen en leken. De perceptie van de omvang en de ernst van risico’s wordt beïnvloed door factoren zoals bekendheid met en beheersbaarheid van risico's. Terwijl de deskundigen bijvoorbeeld weten dat 'de dosis het gif maakt', beschouwen leken de stof zelf als giftig ongeacht de dosis. Wanneer wetenschappelijk bewijs over risico’s van gevaren uit het milieu of van technologieën onvolledig of onduidelijk is en oordelen van deskundigen uiteenlopen, dan is een goede communicatie over risico’s een nog grotere uitdaging. Vooral nieuwe technologieën kunnen aanleiding geven tot bezorgdheid en kunnen van invloed zijn op het welzijn van mensen ( 'modern health worries’ ) en beïnvloeden op die manier de samenleving. Gebrekkige communicatie over met name onzekere risico's kunnen leiden tot sociale onrust, een gebrek aan vertrouwen in wetenschap en beleid, en minder geïnformeerde oordelen. Risico is ook een sociale constructie. Dit betekent dat mensen verschillende meningen hebben over de aanvaardbaarheid van een risico, afhankelijk van hun opvattingen en waarden. Wetenschappers hebben de plicht om de informatie te verstrekken die nodig is om geïnformeerde keuzes te maken. De vraag is welke risico's de moeite waard zijn om te communiceren, en hoe onzekere risico's moeten worden gecommuniceerd, daarbij rekening houdend met het perspectief van burgers. Het is niet voldoende om hen eenvoudig de feiten mede te delen of kennis over wetenschap te geven. Er is een strategie nodig om het publiek te betrekken in een meer open dialoog. Een publiek gerichte aanpak betekent dat wordt onderkend dat er verschillende opvattingen over risico’s zijn en dat er rekening wordt gehouden met de zorgen en waarden van burgers, zoals eerlijkheid over de verdeling van risico’s en voordelen. Het expert-oordeel over risico’s is van belang voor het maken van geïnformeerde keuzes, maar burgers hebben het recht op hun eigen opvattingen over de aanvaardbaarheid en de persoonlijke betekenis van risico's.

Communicatie van risico-informatie voor geïnformeerde en weloverwogen gezondheidskeuzes

In de moderne gezondheidszorg wordt van burgers verwacht dat zij actief deelnemen aan het maken van keuzes over hun gezondheid en zelf de regie te voeren over hun ziekte. Het is dus belangrijk om hen in staat te stellen om deze keuzes te maken. Duidelijke en accurate informatie draagt bij ??aan weloverwogen besluitvorming. Meer zeggenschap van burgers over hun gezondheid, ziektes en zorg kan tevens leiden tot een meer kosteneffectieve gezondheidszorg. Deze keuzes betreffen niet alleen keuzes voor gezond gedrag, zoals voldoende lichaamsbeweging, niet roken of het kiezen van gezonde voeding, maar ook over keuzes om wel of niet deel te nemen aan bevolkingsonderzoek naar kanker, te vaccineren tegen griep, om een health check te doen of preventieve medicatie te nemen voor bijvoorbeeld verhoogde bloeddruk. Bij al deze preventieve gezondheidsbeslissingen worden mensen verondersteld informatie, die zij gekregen hebben van zorgprofessionals of zelf gevonden hebben op bijvoorbeeld het internet, zorgvuldig af te wegen. De impliciete veronderstelling is dat mensen in staat zijn deze informatie rationeel te verwerken, om een weloverwogen keuze te maken. Echter, de cognitieve capaciteiten van mensen zijn beperkt en keuzes kunnen worden beïnvloed door misvattingen en fouten. Dit kan tot keuzes leiden, die niet in overeenstemming zijn met de individuele voorkeuren. De grote individuele verschillen in capaciteiten en motivatie tussen mensen impliceert ook dat sommige mensen minder goed in staat zijn weloverwogen keuzes over hun gezondheid te maken. Ook de presentatie van informatie kan het nemen van weloverwogen keuzes belemmeren. Vaak wordt informatie gepresenteerd op een manier die het maken van weloverwogen keuzes niet bevordert en met name problemen oplevert voor mensen met beperkte cognitieve capaciteiten. Bijvoorbeeld, epidemiologische feiten over ziektes zijn over het algemeen niet erg nuttig voor mensen, omdat deze geen persoonlijke betekenis hebben en niet als een goede leidraad voor gedrag wordt beschouwd. Voor de expert is het bijvoorbeeld duidelijk dat een verhoogd risico op hart- en vaatziekten moet worden behandeld. Voor een leek is dit niet altijd even duidelijk. In plaats van empowerment, kan informatie zo leiden tot machteloosheid. Onderzoek moet bijdragen aan het creëren van de juiste voorwaarden, die mensen in staat stellen geïnformeerde beslissingen over hun gezondheid te maken.

Verschillende situaties

Risicocommunicatie heeft betrekking op verschillende situaties, met elkt eigen dilemma's en problemen voor risicocommunicatie. Bij communicatie over milieurisico’s gaat het bijvoorbeeld over natuurlijke en technologische risico's, over voedsel-gerelateerde risico's en mogelijke gevaren van landbouw- en industriële processen. Vaak zijn er veel onbekende factoren, is het wetenschappelijk bewijs over het risico van een specifiek milieu-agens onvolledig of onduidelijk en zijn deskundigen het niet altijd met elkaar eens. De nadruk ligt op de dialoog met burgers en het betrekken van burgers bij het beleid en beheer van deze risico's, het leren over hun opvattingen en waarden, en hen te voorzien van nuttige informatie. Crisiscommunicatie is een enger begrip, dat gaat over de communicatie van de risico- en veiligheidsinformatie in een noodsituatie, zoals een brand of een uitbraak van infectie. Deze communicatie is moeilijk vanwege een combinatie van tijdsdruk, de onverwachtheid van de gebeurtenis, onzekerheid over de mate van gevaar en een hoge mate van bedreiging. Crisiscommunicatie vindt plaats in een dynamische context waarbij veel stakeholders zijn betrokken. Soms evolueert de perceptie van de risico’s en wordt deze als groter gezien en versterkt door sociale dynamiek. De nadruk ligt op het geven van tijdige en accurate informatie aan burgers om hen in staat te stellen maatregelen te nemen om hun veiligheid en gezondheid te beschermen, en om risicocommunicatie met andere belanghebbenden te coördineren. Bij preventie en risicocommunicatie gaat het om risico informatie voor individuele keuzes. Het gaat om geïnformeerde en autonome keuzes. Echter, weloverwogen gezondheidskeuzen worden belemmerd door beperkte cognitieve capaciteit om informatie te verwerken en gebruiken (health literacy of gezondheidsgeletterdheid), en door de wijze waarop informatie wordt gepresenteerd. De nadruk ligt op de verschillen in capaciteiten tussen mensen, op belemmeringen om geïnformeerde keuzes te maken en op voorwaarden die beter geïnformeerde keuzes bevorderen. Voor alle situaties wordt effectieve communicatie mede bepaald door de vraag of burgers de communicator zien als betrouwbaar mede gebaseerd op de publieke perceptie van motieven, en door eerlijkheid en competentie van de communicator.

Onderzoeksfocus

De beschikbare kennis heeft betrekking op, bijvoorbeeld, risicoperceptie en individuele verwerking van risico-informatie bij het maken van keuzes, vertrouwen, en factoren die in de maatschappij die de perceptie van risico’s versterken of verzwakken. Echter, recente gevallen, zoals de Moerdijkbrand  en HPV-vaccinatie, illustreren dat risicocommunicatie verre van eenvoudig is en dat verder onderzoek nodig is om de praktijk van risicocommunicatie te verbeteren. Zelfs met de beschikbaarheid van de richtlijnen over effectieve risicocommunicatie, is er nog steeds behoefte aan evidence based risicocommunicatiestrategieën en geavanceerde communicatieplannen. Er is behoefte aan evaluatieonderzoek om beter inzicht te krijgen in de effectiviteit van risicocommunicatiestrategieën in verschillende settings. Omdat veel verschillende partijen betrokken zijn, moeten communicatiestrategieën worden afgestemd op de behoeften en capaciteiten van de verschillende doelgroepen. Verder is er een behoefte aan effectieve web based risicocommunicatie benaderingen gebruik makend van sociale media. Onderzoek is nodig naar hoe framing van informatie, bijvoorbeeld het benadrukken van de risico’s in plaats van de voordelen, risicoperceptie beïnvloedt. Meer inzicht is nodig over hoe mensen met verschillende capaciteiten (health literacy) keuzes maken over gezondheid opdat informatie en tools kunnen worden ontworpen om geïnformeerde keuzes te bevorderen.  Er is onderzoek nodig op maatschappelijk en organisatorisch niveau, maar ook op het niveau van individuele keuzes, en over de inhoud en de vorm van risicoboodschappen. Onderzoeksprojecten kunnen betrekking hebben op een of meer van deze onderwerpen en of problemen :

Inhoud en vorm van risico boodschappen: technische feiten en informatie voor keuzes

Hoe kan complexe technische, toxicologische of biologische wetenschappelijke informatie vertaald worden in alledaagse taal, rekening houdend met de publieke opinie. Hoe moeten verschillende en soms tegenstrijdige adviezen van deskundigen gepresenteerd worden.
Wat is het effect van risico -berichten, bijvoorbeeld over onzekere milieu hygiënische risico's, op burgers. Hoe is de framing van informatie in termen van voordelen ten opzichte van de risico's van invloed risicoperceptie.
Hoe moet preventieve informatie over gezondheid gepresenteerd worden om weloverwogen en geïnformeerde keuzes te bevorderen. Hoe  kunnen we gezondheidsinformatie aanpassen voor mensen met verschillende cognitieve capaciteiten als gevolg van, bijvoorbeeld , weinig onderwijs en lage geletterdheid, of vanwege gevorderde leeftijd.
Hoe kan de moderne technologie gebruikt worden om risico's beter te communiceren.

Individueel niveau: mensen in staat stellen om weloverwogen beslissingen en keuzes te maken

In welke mate kunnen mensen met verschillende cognitieve capaciteiten informatie begrijpen en gebruiken voor het maken van keuzes en in hoeverre zijn deze keuzes weloverwogen en geïnformeerd. Wat betekent deze informatie voor hun percepties op gezondheid en ziekte .
Hoe kan informatie gepresenteerd worden om gezonde keuzes te vergemakkelijken, met name voor mensen met beperkte cognitieve vermogens. Welke tools helpen mensen om meer geïnformeerde en weloverwogen keuzes te maken.
Wat is het effect van financiële en andere prikkels op keuzes over gezondheid en veiligheid.

Organisatorisch niveau: het ontwerpen en evalueren van evidence-based risicocommunicatiestrategieën

Wat zijn effectieve strategieën voor risicocommunicatie in verschillende settings en ??voor het adresseren van verschillende stakeholders. Wat zijn de barrières en kansen.
Wat is de rol van web-based communicatie en sociale media in effectieve communicatie van risico's (risks and benefits).
Hoe kunnen organisaties zich voorbereiden op crisis communicatie door vertrouwen en geloofwaardigheid op te bouwen .

Maatschappelijk niveau: percepties, waarden en sociale dynamiek

Welke waarde hechten mensen aan risico's en voordelen van nieuwe technologieën en gevaren door het milieu.
Wat zijn de opvattingen en waarden van burgers over risico's, en hoe kunnen deze in het beleid worden meegenomen.
Wat is de rol van sociale media en traditionele media in de versterking of verzwakking van de percepties van risico's.
Hoe kan de dialoog met het publiek worden verbeterd door te leren van risicocommunicatie uit te verleden die niet goed is gegaan.

Projecten moeten gaan over een of meerdere van de hierboven genoemde onderwerpen. Risicocommunicatie is onderdeel van Risk Governance  en het thema van projectvoorstellen kan overlappen met thema’s uit het speerpunt Integrated Risk Assessment (IRA). Projecten kunnen ook overlappen met onderwerpen van het speerpunt Health Economics (HEC), bijvoorbeeld gedragseconomie en het effect van financiële incentives op keuzes.

Kansen voor innovatie

Innovatieprojecten zijn korte projecten voor een periode van 1-6 maanden die kunnen leiden tot grotere projecten. Innovatie met betrekking tot de communicatie over risico’s zou zich moeten richten op:

Publieke communicatie over risico's: Dit is gericht op het gebruik van moderne technologie voor het opzetten van publieke communicatie over risico's, dat een echte dialoog is en niet een 'lezing'. In deze setting wordt het publiek uitgenodigd om hun visie op mogelijke omgevingsrisico’s te geven, bijvoorbeeld over milieu-incidenten, nieuwe technologieën zoals nanotechnologie en schaliegas, en opkomende infectieziekten. Burgers worden gevraagd om hun mening te geven, en worden uitgenodigd om bij te dragen aan het definiëren van onderzoeksvragen. Zij kunnen ook bijdragen aan gegevensverzameling en interpretatie. Een dergelijk platform kan nuttig zijn tijdens crisiscommunicatie om meer directe feedback van het publiek te ontvangen. Het kan leiden tot een beter begrip van de wetenschap en het beleid, en burgers kunnen gemakkelijker bijdragen aan beleidsoplossingen. De uitdaging is om een representatief panel te bouwen en ervoor te zorgen dat onderwerpen besproken worden die de zorgen in de samenleving weerspiegelen. Het gaat hier om kennisplatforms, zoals het platform voor elektromagnetische velden. Relevante onderwerpen zijn nieuwe technologieën, gevaren veroorzaakt door het milieu, en infectieziekten .

Gamification / serious gaming : Traditionele manieren om risico's te communiceren, zowel via tekst of internet zijn over het algemeen niet heel effectief om begrip en inzicht in de gezondheidsrisico’s te verhogen. Hoewel onderzoek heeft aangetoond dat sommige formats om risico's te communiceren , zoals afbeeldingen, vaak effectiever zijn dan andere presentaties, blijft het moeilijk voor mensen om risico’s te begrijpen, terwijl dat essentieel is voor een geïnformeerde keuze. Recent onderzoek heeft uitgewezen dat het nabootsen van een natuurlijke manier van het leren van risico's (sequentieel uitkomsten simuleren) het begrip kan verbeteren. Uitgaande van dit idee, kunnen  games effectief zijn om het inzicht in de gezondheidsrisico's te verbeteren, en zo mensen in staat te stellen om beter geïnformeerde beslissingen te nemen. Kennis is belangrijk voor alle gezondheidskeuzes, bijvoorbeeld voor leefstijlverandering of voor deelname aan bevolkingsonderzoek.

Expertise-ontwikkeling

Het doel is om de uitgebreide RIVM kennis over gevaren voor de gezondheid (toxicologie, technologie, infecties, lifestyle ) te combineren met kennis uit de gedrags- en sociale wetenschappen over risicoperceptie, risicocommunicatie en besluitvorming. Elk projectvoorstel moet samenwerking van biomedische of milieu-wetenschappers en sociale wetenschappers stimuleren. Dit moet leiden tot kennis over effectieve risicocommunicatie op basis van wetenschappelijke gegevens en sociaalwetenschappelijke inzichten over risicoperceptie en besluitvorming. Verder is een prioriteit om publieke kennis te betrekken bij wetenschappelijk onderzoek (' crowd sourcing ' ) en om de praktische kennis te gebruiken van degenen die verantwoordelijk zijn voor communicatie van risico’s naar het publiek. Alle onderzoeksprojecten moeten bijdragen aan het ontwikkelen van evidence-based benaderingen of richtlijnen voor risicocommunicatie.

 

 

Home / Samenvatting / Meer informatie speerpunt risicocommunicatie

SPR .... klaar voor de vragen van morgen
Menu